Liggen er straks Franse kernwapens in Nederland? 'Amerikaanse bescherming wankelt'

Alle ogen zijn vandaag gericht op de Franse president Macron. Hij zal een langverwachte speech houden over de rol van Frankrijk in de nucleaire bescherming van Europa. 

Kernkoppen in Nederland

Frankrijk is het enige land in de Europese Unie met kernwapens, maar is historisch gezien erg gesteld op haar nucleaire autonomie. Het delen van de Franse kernkoppen was lang ondenkbaar. Maar de Russische inval in Oekraïne en de verslechterde band met de Amerikanen hebben veel veranderd. Macron lijkt de laatste jaren er steeds meer voor open te staan om de Franse kernwapenparaplu te gebruiken voor de bescherming van Europa.

Op dit moment rekenen Europese landen vooral op de Amerikaanse kernwapens om Rusland af te schrikken. De Verenigde Staten hebben in verschillende Europese landen, ook in Nederland, kernkoppen opgeslagen. Die opslag is een vorm van afschrikking: het moet ervoor zorgen dat Rusland minder snel een Europees land aan zal vallen. 

In deze video zie je hoe Europa zich kan verdedigen tegen nucleaire dreigingen van buitenaf:

Maar 'de Amerikaanse bescherming wankelt', ziet Tim Sweijs, oorlog- en veiligheidsexpert bij het Haags Centrum voor Strategische Studies. "De Amerikanen hebben hier en daar twijfel gezaaid of ze ons wel te hulp zullen schieten bij een aanval door Rusland." Daar komt bij dat de Russen de laatste jaren regelmatig dreigementen uiten richting Oekraïne en de NAVO, met verwijzing naar hun kernwapens.

Nieuw kabinet 

In landen als Noorwegen, Zweden en Polen gaan nu stemmen op voor het opzetten van eigen nucleaire afschrikking. Zelfs in Duitsland wordt er, na jarenlange weerstand, door bondskanselier Merz openlijk gesproken over de mogelijkheid van een Europese kernwapenparaplu. Ook het nieuwe kabinet hier in Nederland staat 'constructief tegenover het versterken van een Europese nucleaire afschrikking', is te lezen in het coalitieakkoord. 

Maar hoe moet die 'Europese nucleaire afschrikking' er dan uit komen te zien? De Fransen hebben dus al kernkoppen, zo’n 290. Ook de Britten hebben kernwapens, naar schatting 225. Samen een stuk minder dan de Russen, die er meer dan 5000 hebben.

Het VK is geen onderdeel meer van de EU, maar de twee landen zoeken elkaar wel steeds meer op. Zo werd vorig jaar een Brits-Franse nucleaire stuurgroep opgericht, gericht op meer samenwerking als het gaat om kernwapens. In het geval van een Amerikaanse terugtrekking zouden de Fransen en de Britten de krachten verder kunnen bundelen en op verschillende locaties in Europa kernkoppen kunnen gaan opslaan.  

Veel nog niet besloten

Er zullen meer beslissingen moeten worden genomen. Want hoe zal die Europese (of grotere Franse) kernwapenparaplu worden gefinancierd? Hoe komt het beleid rond die kernwapens tot stand: door de landen zelf, via de NAVO of zelfs de EU? En wie mag er, als het echt nodig is, op de rode knop drukken en een kernwapen lanceren? De kans is nihil dat de Fransen die beslissing uit handen willen geven. 

"Er moet nog heel wat water door de Seine stromen voordat die politieke afspraken er zijn en er gewerkt kan worden aan de operationele uitvoering", concludeert Sweijs. Tot nu toe was Macron nog wat vaag over wat Frankrijk wil toezeggen, ziet Sweijs, het is de vraag of hij zich in zijn nieuwe speech vandaag bereid zal tonen om echte stappen te zetten. 

Macron staat bekend om zijn mooi verwoorde speeches met uitgebreide toekomstvisies, maar als hij op nucleair vlak nog wat wil bereiken zal hij nu toch echt moeten handelen, schrijft Politico. Over 14 maanden is zijn presidentschap immers voorbij en de kans is groot dat het radicaal-rechtse Front National de macht overneemt. 

De hoop in sommige Europese hoofdsteden is dat Macron een toezegging doet die moeilijk terug te draaien is door een volgende president, zonder de Franse geloofwaardigheid te schaden. Denk aan de opslag van Franse kernkoppen in andere Europese landen. 

Niet blindstaren

Maar Europa doet er goed aan om zich niet blind te staren op kernwapens, zegt Sweijs. Europa moet ook investeren in luchtafweersystemen om Russische raketten tegen te houden en in langeafstandsraketten met grote vernietigingskracht om de Russen af te schrikken. Dat geeft de Europeanen ook meer opties op de escalatieladder, zo betoogde de oorlogsexpert recent in een rapport.

Sweijs: "Afschrikking draait om dat Europa én het vermogen én de wil heeft om keihard te reageren op een Russische aanval, terwijl de Russen dat ook geloven." En daarvoor is meer nodig dan alleen een kernwapenparaplu.