SpaceX-crash op de maan is een voorbode voor meer: 5 vragen en antwoorden

1. Wat is ruimtepuin eigenlijk?

Het Europees ruimtevaartorganisatie ESA omschrijft ruimtepuin als alle objecten in de ruimte die door mensen zijn achtergelaten en geen actieve functie meer vervullen. Onder deze noemer zijn heel veel verschillende objecten te scharen. Van hele raketten en afgedankte satellieten, tot losgeraakte schroefjes en kleine stukjes verf.

ESA monitort de ruimte en houdt elke dag ongeveer 40.000 objecten nauwlettend in de gaten. Dit doet ESA, omdat het botsingen met satellieten en ander ruimtepuin wil voorkomen. Het werkelijke aantal ruimtepuin ligt volgens de ESA velen malen hoger. Zij schatten dat het aantal objecten groter dan 1 centimeter ruim boven de 1,2 miljoen ligt.

2. Waarom is ruimtepuin een probleem?

Ruimtepuin bevindt zich voor het grootste deel in de lage aardbaan. De snelheid van objecten in deze baan ligt astronomisch hoog. Stukken ruimtepuin razen gemiddeld met ongeveer 22.000 kilometer per uur dicht langs de aarde. 

Ter vergelijking: deze snelheid ligt 25 keer hoger dan de kruissnelheid van een groot passagiersvliegtuig. Omdat steeds meer bedrijven en overheden activiteiten in de ruimte willen uitvoeren, begint het er steeds drukker te worden. Het gevolg van deze drukte is dat de kans op botsingen toeneemt.

3. Wat zijn de gevaren?

Als objecten met zulke snelheden op elkaar botsen, dan zijn de gevolgen ernstig. Een klein schroefje heeft al genoeg energie om een grote dure satelliet kapot te maken. Bij zo'n botsing ontstaat bovendien weer nieuw ruimtepuin waardoor het probleem alleen maar erger wordt. 

De angst bestaat dat door verschillende botsingen in de ruimte een kettingreactie ontstaat van botsingen en ruimtepuin. Dit mogelijke doemscenario wordt ook wel het Kesslersyndroom genoemd. Wanneer er teveel ruimtepuin rond de aarde zweeft, kan de ruimte door ons eigen toedoen mogelijk voor altijd onbruikbaar en onbereikbaar worden.

"Het Kesslersyndroom is al in stilte begonnen", zegt Holger Krag, hoofd ruimteveiligheid van de ESA, tegen RTL Z. "Zelfs als we nu volledig stoppen met lanceren, ontstaan door botsingen meer brokstukken dan er verbranden in de atmosfeer." 

De ESA pleit er daarom voor om afgedankte satellieten altijd veilig op te ruimen. Zeker omdat de ruimte ook in de toekomst extreem belangrijk blijft voor telecommunicatie, weersvoorspellingen en het observeren van de aarde.

4. Wat doet dit met het klimaat?

Starlink wil binnenkort tienduizenden satellieten in een lage baan rond de aarde brengen. De levensduur van deze satellieten is erg kort. Elke vijf jaar moeten ze worden vervangen voor gloednieuwe exemplaren. 

De eerste generatie Starlink satellieten is momenteel al uitgefaseerd. Dit doet het bedrijf door ze te laten neerstorten op de aarde. Het idee is dat ze volledig opbranden in de atmosfeer, zodat er geen puin op aarde terecht komt. Wetenschappers van het KNMI maken zich zorgen over dit proces, laten ze weten aan RTL Z.

Bij de verbranding komen namelijk gevaarlijke stoffen vrij die de ozonlaag blijvend kunnen aantasten. De ozonlaag beschermt de aarde tegen gevaarlijke straling van buitenaf. Op dit moment is de hoeveelheid van deze stoffen nog niet zorgelijk. De verwachting is wel dat een toename van het aantal afgedankte satellieten direct zal leiden tot een hogere concentratie van deze gevaarlijke stoffen.

5. Hoe nu verder?

De ESA loopt voorop en heeft beleidsdoelen opgesteld om ruimtepuin tegen te gaan. Zij streven met hun 'Zero Debris'-aanpak ernaar om in 2030 de toename van ruimtepuin te doen stoppen. Het probleem is alleen dat door het ontbreken van internationale wetgeving er geen duurzame oplossingen kunnen worden afgedwongen om al dit ruimtepuin tegen te gaan.