Mandy enige Nederlander bij VN-missie Libanon tijdens aanvallen Israël: 'Brokstukken vielen in ons kamp'

Dat Mandy daar van eind 2023 tot eind 2024 als enige Nederlander zit, komt door de constructie. "De VN leidt die missie, en geeft aan de verschillende lidstaten aan waar behoefte aan is. Nederland heeft daarop besloten één militair te sturen."

International business

Hoewel haar opa, vader en broer allemaal voor Defensie werkten, was het voor Mandy niet vanzelfsprekend dat ze ook die kant zou opgaan. Ze studeerde international business en werkte daarna in marketing en PR. 

"In eerste instantie vond ik dat heel erg leuk. Maar na een paar jaar persteksten schrijven en naar PR-feesten gaan, dacht ik: nee dit is het toch niet helemaal voor mij. Ik ben toen gaan zoeken wat het wel zou zijn. Mijn vader zei: waarom ga je niet gewoon kijken of Defensie iets voor jou is?"

Ruige mannenwereld

"Daar had ik in het begin best veel weerstand tegen. Ik dacht, dat is niets voor mij. Ik zag Defensie als een ruige mannenwereld waar ik als vrouw niets te zoeken had. Maar tijdens een voorlichtingsdag was er een vrouw die vertelde over haar carrière bij Defensie. Dat trok mij. Ik solliciteerde voor een officiersfunctie en werd aangenomen."

Mandy volgde een opleiding aan de KMA (Koninklijke Militaire Academie) en werd uitgezonden naar Irak. Ook ging ze in de negen jaar na haar opleiding naar Afghanistan, Mali en Litouwen, waar Nederland samen met andere NAVO-landen de grens met Rusland versterkt.

"In al die gebieden moet je waakzaam zijn, omdat er een verhoogd dreigingsniveau is. Maar het was niet in de intensiteit waarin het in Libanon werd toen Israël en Hezbollah daar aanvallen uitvoerden. Daar zaten we midden in het oorlogstoneel."

Culturele gevoeligheden

Het begon nog relatief rustig in Naqoura, waar Mandy als military gender advisor bij de NAVO-vredesmissie UNIFIL zat. "Het doel van de missie was het bewaken van de vrede in het gebied. Ik adviseerde daar de hoogste bazen, en daarmee eigenlijk de hele missie, over hoe om te gaan met culturele gevoeligheden."

"Het zuiden van Libanon is bijvoorbeeld islamitisch. Als je in dat gebied informatie wil krijgen van vrouwen dan krijg je die niet als je met een paar mannen in uniform op hen afstapt. Mijn advies was daarom om altijd vrouwen mee te nemen op patrouille en hen het gesprek aan te laten gaan. Dat is de enige manier om het effect van het geweld in het gebied echt in kaart te krijgen, juist voor de kwetsbare groepen als vrouwen en kinderen."

"Maar wat ik ook deed, was samenwerken met militairen die daar waren en minder ervaring hadden met de samenwerking tussen mannen en vrouwen. Ik gaf dan samen met de Finnen, die daarin juist heel vooruitstrevend zijn, workshops of liet hen met elkaar in gesprek gaan over waar ze tegenaan liepen en wat anders kon. Heel laagdrempelig, maar ook heel leerzaam."

Maar omdat Mandy de enige Nederlander daar was, was ze daarnaast verantwoordelijk voor alle taken die normaal door verschillende mensen worden uitgevoerd.

Alles alleen doen 

"Tijdens andere missies heeft iedereen zijn expertise. De een zorgt voor de logistiek, de ander voor de bevoorrading, iemand doet personeelszaken, een ander zorgt dat de verbindingen goed zijn of er contact met het ministerie in Nederland wordt onderhouden. Dat alles moest ik alleen doen." 

"Daarnaast mis je als je alleen bent natuurlijk een sociaal vangnet. Er waren wel mensen met wie ik het goed kon vinden, in het bijzonder een Brit en een Est, maar zodra de aanvallen vaker of dichterbij kwamen, trek je je toch terug in je eigen team. En dan moest ik het alleen zien te rooien. Ik had wel soms contact met mijn toenmalige vriend en ouders, maar ik wilde niet dat zij zich zorgen zouden maken. Dus vertelde ik niet hoe erg het was."

Iron Dome

En die aanvallen intensiveerden snel. Na 7 oktober 2023, toen Hamas Israël aanviel, begon ook Hezbollah en Israël meer raketten op elkaar af te vuren. Toen Mandy er zat, nam het aantal aanvallen nog verder toe.

"Omdat wij onder de rand van de Iron Dome zaten, het wapenschild van Israël, botsten de raketten die Hezbollah afschoot op Israël vaak boven ons hoofd op de Israëlische raketten. Brokstukken kwamen dan in en rond ons kamp terecht."

Kamp is een soort dorp

Zo'n kamp moet je zien als een dorp, waarin de 'grote' landen, die veel militairen hebben gestuurd, elk een eigen wijk hebben, legt ze uit. "De Italianen hadden een eigen eettentje in hun wijk, de Indonesiërs ook. Het eettentje van de Italianen had een dak van golfplaten. Die werden door het neerstortende puin gewoon doorboord."

Na de eerste aanvallen rond de basis had Mandy een manier gevonden om daarmee om te gaan. "Of beter gezegd: mijn lichaam had dat. Dat reageerde minder, alsof het er gewoon bij hoorde. Dat hadden we allemaal, maar dat is natuurlijk ook geen gezonde houding."

Na een paar maanden voert Israël het aantal aanvallen op Hezbollah in Libanon op. "Israël stuurde een brief naar de baas van de VN-missie. Daarin waarschuwde het leger ons om weg te gaan uit het gebied, omdat er anders gewonden zouden kunnen vallen. Natuurlijk gingen we niet, we waren daar met een goede reden. Maar als je zo'n brief leest, denk je wel: dit gaat ook over mij."

Nachten in een bunker

Waar Mandy eerst zelfs zonder wapen op patrouille ging, om eventuele discussies niet te snel te laten escaleren doordat er wapens waren, durfde ze haar wapen nu niet eens meer in de kluis te leggen. 

"Vanaf dat moment had ik het altijd bij me, met het idee dat als we zouden worden aangevallen, ik geen tijd zou hebben om eerst de kluis open te maken. Ook stond mijn grab bag, een tas met mijn paspoort, telefoons, water, eten en wat cash, altijd klaar. Ik hield er, net als de andere militairen in het kamp, rekening mee dat ik hem elk moment nodig kon hebben."

"Zelfs als wij niet zouden worden aangevallen, kon het met het aantal raketten dat over en weer werd geschoten elk moment misgaan. Ze hoefden maar een rekenfout van een paar millimeter te maken bij het afvuren, of het kon een inslag in ons kamp betekenen. Nachten brachten mijn internationale collega's en ik door in een bunker, omdat de dreiging te groot was."

Mandy zocht meerdere keren contact met haar contactpersoon in Nederland, maar dat liep stroef. "Dan wilde ik doorgeven dat mijn eten op was, of dat ik geen evacuatiemogelijkheid meer had. Maar dan hoorde ik dagen niets. En toen het wel lukte, kreeg ik eens als reactie: 'Ben je nu niet te emotioneel?' Terwijl het ging om mijn veiligheid. Dan dacht ik wel: had je dit ook durven zeggen als ik een stoere vent was geweest?"

'Hoe gaat het met je?'

Wat ze zich nog goed herinnert, is een bezoek van de toenmalige minister van Defensie, Kajsa Ollongren. "Zij kwam kijken bij de missie, maar had ook echt aandacht voor mij. Ze vroeg hoe het met mij ging. Achteraf dacht ik: ze was een van de weinigen die dat hebben gevraagd. Ook later, toen ze geen minister meer was, heeft ze nog eens geappt om te vragen hoe het ging."

Na ongeveer een jaar kwam Mandy's missie ten einde. Na opnieuw een groot deel van de nacht in de bunker te hebben doorgebracht. Die nacht werden er 95 aanvallen uitgevoerd, waarvan 75 in en rond Naqoura. Ze vertrok om 9 uur 's ochtends in een pantservoertuig naar de hoofdstad Beiroet. "Onderweg zagen we de schade van de aanvallen, en stapels lichamen van slachtoffers."

Stress en stof 

Mandy bleef drie dagen in Beiroet, om een beetje tot zichzelf te komen. "Als je met een grotere missie gaat, dan krijg je een adaptatieprogramma, een paar dagen tussen de missie en je thuiskomst, om de overgang minder groot te maken. In die dagen zijn er gesprekken met een psycholoog en groepsgesprekken. Ik had daarom gevraagd, maar dat werd afgewezen, het was procedure om dat niet voor één militair te doen."

"Wel werd ik vanuit Nederland een keer door een psycholoog gebeld. Een heel betrokken man was dat, herinner ik me. Hij wilde weten hoe het ging, maar de spanning zat nog te veel in mijn lichaam om te weten wat de missie mentaal met me gedaan had."

"Ik heb die dagen vooral in mijn hotelbed gelegen. Ik kreeg geen hap door mijn keel, mijn lichaam stond nog zo aan van de stress. Ik had ook haaruitval, en was alleen maar aan het hoesten omdat ik zoveel stof had ingeademd. Soms ging ik naar buiten, om langzaamaan weer contact te maken met de buitenwereld."

22 december kwam Mandy thuis, om drie dagen later met haar familie aan het kerstdiner te zitten. "Bij mijn aankomst in Nederland, was er niemand van Defensie. Bij grotere missies komt er dan iemand naar het vliegveld om je welkom te heten en je te bedanken voor je inzet, maar omdat ik alleen was, gebeurde dat niet."

Niet gezien worden

"Het deed me denken aan een verhaal van mijn opa, die teruggekomen was uit Nederlands-Indië en ook helemaal alleen op de kade had gestaan omdat er niemand was gekomen. Zelfs toen hij dement was, wist hij dat nog. Nu wist ik hoe het was. Dat gevoel dat je inzet niet gezien wordt."

"Er was ook niemand van Defensie die in de dagen daarna belde. Eén kaart kreeg ik in die periode, van de commandant landstrijdkrachten. 'Mandy, welkom terug van een intensieve missie. Behouden thuiskomst', stond daarin. Die kaart heb ik nog steeds. Het was een klein gebaar, maar het voelde goed om gezien te worden."

Evaluatie van de missie

Ook op een evaluatie van de missie, waarin ze wilde aangeven waar ze de steun van haar collega's in Nederland had gemist, moest ze vechten. "Ik wilde bijvoorbeeld vertellen dat ik meer steun had kunnen gebruiken toen ik om rantsoenen of een evacuatiemogelijkheid vroeg. Maar ze vonden dat niet nodig, ik was toch al terug?"

De inspecteur-generaal der krijgsmacht, aan wie ze haar verhaal vertelt, dringt er uiteindelijk bij haar collega's op aan om dat gesprek toch te voeren. "Ik ben blij dat ik ze in de ogen heb kunnen kijken en heb kunnen zeggen: 'Er zat ook een mens daar, ik hoop dat jullie dat in de toekomst zien als collega's worden uitgezonden.'"

Een paar maanden na haar aankomst in Nederland, begint Mandy de spanning in haar lijf langzaamaan kwijt te raken en gaat ze praten. Met familie, vrienden, een psycholoog. "Die psycholoog zei: 'Maak eens een lijstje met de 20 dingen die je het meest hebben geraakt in Libanon.' Als een soort uitgangspunt was dat bedoeld, maar ik kon er wel 100 opschrijven."

Boek geschreven

Uiteindelijk gaat ze ook schrijven, om wat de uitzending met haar heeft gedaan voor zichzelf op een rijtje te krijgen. Het wordt het boek Blauwe scherven, waarin ze eerlijk vertelt over haar ervaringen in Libanon. "Ik heb het boek voordat het naar de drukker ging opgestuurd naar Defensie, maar daar heb ik inhoudelijk weinig op gehoord. Dat is jammer, ja."

"Ik werk nu bij Defensie op een kazerne in Utrecht, waar ik me bezighoud met buitenlandplaatsingen. Over de punten waar ik kritisch op ben, is er tot nu toe weinig contact. Dat is er alleen als ik het initiatief daartoe neem." 

Toekomst

"Ik zie Defensie als een organisatie die kan leren, daarom uit ik ook mijn kritiek. Er gaan dingen goed, maar er zijn ook dingen die beter kunnen. Ik hoop dat we daarover in gesprek kunnen gaan, zodat ze in de toekomst beter gaan."

Ondertussen twijfelt Mandy over haar eigen toekomst. Zowel over of ze nog eens op missie zou gaan als ze gebeld wordt, als over wat voor werk bij haar past.

"Normaal hou ik ervan om mezelf deadlines op te leggen voor wat ik doe. De laatste deadline was voor mijn boek. Maar hoe graag ik het ook zou willen, dat kan ik nu niet. Er zijn veel dingen die ik moet verwerken en bedenken, daar ga ik nu rustig de tijd voor nemen."