Houthi's, Hezbollah of toch Rusland: op wie kan Iran nog rekenen?

Iran vormde decennialang samen met groepen of landen uit de regio de zogeheten 'as van verzet'. Maar daar is weinig van over: in Syrië werd president Assad afgezet, Hamas is door de oorlog met Israël sterk verzwakt en ook de leider van Hezbollah is gedood. Op welke helpende hand kan Iran nog rekenen?

Houthi's: vooralsnog alleen woorden

Een belangrijke bondgenoot van Iran die nog overeind staat zijn de Houthi's, in Jemen. In het verleden zijn de Houthi's Iran vaker te hulp geschoten, maar vooralsnog hebben ze nog niets gedaan. 

"Het is, denk ik, lastig coördineren met Iran nu daar de belangrijkste mensen zijn gedood", zegt Midden-Oostendeskundige Farid Boussaid van de Universiteit van Amsterdam. De Houthi's zien zichzelf sowieso al niet als traditionele proxy (bevriende groeperingen), zoals Hezbollah. 

"Daarnaast zijn de Houthi's momenteel erg druk met de oorlog die ze voeren in eigen land, door ontwikkelingen op dat front. Als ze zich nu committeren aan Iran, zal dat ongetwijfeld leiden tot tegenaanvallen van de VS, Israël en mogelijk andere landen. Dan staan ze verzakt als er een offensief tegen hun begint."

De leider van de Houthi's, Abdul-Malik al-Houthi, houdt het dan ook vooralsnog bij woorden. In een verklaring zegt hij dat de aanval op Iran onrechtmatig was en roept hij op tot protest in de straten van de Jemenitische hoofdstad Sana'a. 'De gehele islamitische wereld moet solidair zijn met het Iraanse moslimvolk en de Islamitische Republiek', voegt hij eraan toe. De protesten in Sana'a vonden inderdaad plaats.

Rusland: Oekraïne blijft prioriteit

Toen zaterdag de aanvallen op Iran begonnen, kwam het Kremlin al snel met een reactie. 'Een vooraf geplande en ongegronde daad van gewapende agressie tegen een soevereine staat', noemde Rusland het. Het eiste dat de aanvallen onmiddellijk zou stoppen en dat er diplomatieke gesprekken op gang zouden komen. Ook in de VN-veiligheidsraad veroordeelde Rusland de Amerikaans-Israëlische aanval.

"Wat we verder van Rusland kunnen verwachten is heel moeilijk te zeggen, maar wat sowieso zeker is: geen enkel conflict is voor Poetin belangrijker dan Oekraïne", zegt Ruslandkenner Hubert Smeets. "Wat dat betreft verwacht ik er niet zoveel van."

Rusland en Iran sloten in januari vorig jaar een verdrag om economische, militaire en politieke samenwerking uit te breiden. Militair ingrijpen bij een aanval was geen onderdeel van dat verdrag. "Bovendien zou Rusland dan Israël moeten aanvallen en dat lijkt mij erg onwaarschijnlijk.

China: doet niet aan bondgenoten 

Toen bevestigd werd dat ayatollah Khamenei was gedood, veroordeelde China de aanval, onder andere in de VN-Veiligheidsraad. Iran en China zijn economische partners: 80 tot 90 procent van de Iraanse olie-export gaat naar China. Andersom stond China op het punt om zelfgebouwde raketten, met een bereik van bijna 300 kilometer, aan Iran te verkopen. Ook in het verleden heeft Iran wapens gekocht van China.

Toch hoeft Iran nu weinig van China te verwachten, zegt correspondent Roland Smid. "Iran verkoopt wel veel olie aan China, maar andersom komt ongeveer 10 tot 15 procent van de Chinese olie-import uit Iran. Ze zijn echt niet afhankelijk van Iran."

Misschien nog wel belangrijker: China doet niet aan bondgenoten. "Militair ingrijpen om een ander land te helpen, hebben de Chinezen al sinds de Korea-oorlog niet meer gedaan", vertelt Smid. 

Hezbollah: ondanks verzwakking

Hezbollah is niet meer wat het ooit geweest is. Invallen door Israël en ontwapeningsacties door de Libanese regering hebben de militante beweging behoorlijk verzwakt. En toch: "Hezbollah is een nuttige bondgenoot voor Iran", zegt Midden-Oostenverslaggever Floor Brands. "Ze hebben weliswaar niet meer zoveel raketten als vroeger, maar ze hebben meermaals bewezen doelen in Israël te kunnen raken."

Dat komt mede door een groot geografisch voordeel dat Hezbollah heeft: "Ze zitten voornamelijk in Zuid-Libanon, aan de grens met Israël. Anders dan Iran zelf, of bijvoorbeeld de Houthi's, zitten zij dus dicht bij Israël. Als Iran dat land wat aan wil doen, gaat het dus logischerwijs vaak via Hezbollah."

Daar was gisteren al wat van te merken. Meerdere raketten werden toen vanuit het zuiden van Libanon op Israël afgevuurd.

Irak: losse milities

Ook vanuit Irak werd teruggeslagen richting Israël en de VS. "Iran heeft redelijk wat invloed op de kleine milities in Irak", zegt Brands.

Zo liet 'Islamitisch verzet in Irak', een coalitie van sjiitische milities, weten zestien droneaanvallen te hebben uitgevoerd op 'vijandelijke bases in Irak en de regio'. Welke bases specifiek het doelwit waren, werd er niet bij vermeld.

Een andere groep, Saraya Awliya al Dam (SAD), heeft de verantwoordelijkheid opgeëist voor een aanval op Amerikaanse militairen op de luchthaven van Erbil, de hoofdstad van Iraaks-Koerdistan.