Mensen in Iran steeds wanhopiger: 'Of we emigreren, of ik pleeg zelfmoord'

Eind februari begonnen de Verenigde Staten en Israël met aanvallen op Iran. Als reactie sloot Iran de Straat van Hormuz, een belangrijke doorvoerroute van olie. In reactie daarop blokkeerde Amerika op zijn beurt Iraanse havens. Daardoor is olie-export onmogelijk en dat raakt Iran hard: normaal gesproken exporteert het 90 procent van zijn olieproductie. 

Het verergert de economische crisis die er al was, mede door de Amerikaanse sancties. Naar schatting ligt de inflatie inmiddels boven de 80 procent. Alles is duurder, ziet Ali uit de stad Isfahan. "Vooral zuivelproducten, zoals melk en yoghurt." Ook voor Negar uit Teheran zit zonder stress boodschappen doen er niet meer in. "De prijzen zijn angstaanjagend hoog." (Ali en Negar zijn schuilnamen, net als andere namen in dit artikel, uit veiligheidsoverwegingen voor de bronnen.) 

Huur niet meer kunnen betalen

Het raakt mensen niet alleen bij het boodschappen doen. "Uitjes, dates en buiten de deur eten zijn volledig uit ons leven verdwenen", zegt Negar, die bang is dat ze binnenkort de huur niet meer kan betalen. "We moesten onlangs kiezen tussen het repareren van de auto of vlees kopen, en dat terwijl wij allebei werken." De inflatie raakt niet alleen meer de armere mensen, ziet Maryam in Karaj. "Maar sinds de oorlog ook de middenklasse." 

Die crisis ging de afgelopen drie maanden gepaard met een vrijwel volledige internetblokkade. Veel Iraniërs verloren daardoor hun baan, bijvoorbeeld vrouwen die op Instagram hun producten verkopen. Sommigen vonden alsnog de weg naar het internet door VPN-verbindingen te kopen. "Onder meer via Telegram", legt Ali uit. 

Maar dat kost veel geld. Negar heeft er de afgelopen tijd zeker 1000 euro aan uitgegeven. "Om ons werk niet te verliezen." Aan die illegale handel van VPN's wordt flink verdiend, vult Ali aan. "Sommige verkopers zouden tijdens deze blokkade meer dan een miljoen dollar hebben binnengehaald." 

Angst om te protesteren 

Toch heeft de door de oorlog verergerde economische crisis nog niet tot anti-regeringsprotesten geleid. Dat komt door het trauma dat veel Iraniërs hebben opgelopen tijdens de demonstraties in januari, die ook vanwege de economische problemen ontstonden. Daarbij zijn duizenden tot tienduizenden demonstranten gedood. Ook Ali was erbij. "Het was een hel en ik durf daarom niet meer te gaan." 

De gevolgen daarvan ondervinden Iraniërs nu nog dagelijks, vertelt Negar. "Mensen lopen nog steeds rond met kogels in hun lichaam en komen nu pas naar het ziekenhuis." Armen en benen worden geamputeerd, omdat er niets meer aan kan worden gedaan. "Ik heb nog steeds nachtmerries en kan er zelfs met mijn therapeut nauwelijks over praten." 

Bekijk hier hoe het Iraanse regime in januari protesten met geweld de kop indrukte:

Toch sluit Ali toekomstige anti-regimeprotesten niet uit. "Als de economie nog verder onderuit gaat, dan keren misschien zelfs ook de pro-regime Iraniërs zich tegen de leiding van het land." 

Die aanhangers gaan sinds het begin van de oorlog vrijwel dagelijks de straat op, maar dan juist om het regime te steunen, ziet Ali. "Elke avond staan ze op pleinen en kruispunten, met spandoeken en luide muziek." Volgens hem heeft het regime ze gevraagd dit te doen. "Om aan niet-aanhangers te laten zien dat zij nog steeds de controle hebben over het land."

'Regime change' 

De Amerikaanse president Trump had juist de val van dit regime beloofd, toen hij samen met Israël de oorlog startte. Maar daarvan is niets terechtgekomen, vertellen de Iraniërs. "Ze hebben dan wel veel leiders en militaire kopstukken gedood, de ideeën in het regime blijven hetzelfde", zegt Ali. Net als hij is ook Maryam teleurgesteld. "Zolang er geen vrije verkiezingen komen, waarin het Iraanse volk zelf het regeringssysteem en de leider kan kiezen, blijft alles zoals het was." 

Sterker nog, de ideeën zijn extremer, benadrukt Negar. "Gewelddadigere en gevaarlijkere figuren zijn aan de macht gekomen: mensen die zelfs niet meer bang zijn voor oorlog, omdat ze denken dat ze die gewonnen hebben." Dat merkt ze in Teheran. "Nu zitten wij opgescheept met gewapende, agressieve mensen op straat die om de paar meter met zaklampen in auto's schijnen, mensen fouilleren en controleren, terwijl niemand ons beschermt."  

Hoewel deze Iraniërs geloven dat Iran en de VS uiteindelijk een akkoord zullen sluiten, zien ze hun regime er niet mee verdwijnen. Dat maakt hen somber over de toekomst. "Eerlijk gezegd weet ik niet meer hoe we gered kunnen worden van dit regime", zegt Negar. "Ik zie geen toekomst meer." Ze is daarom begonnen met het verzamelen van documenten om te emigreren. "Waarheen dan ook, want eerlijk gezegd denk ik alleen nog: óf we emigreren, óf ik pleeg zelfmoord." 

Ali wil ook het land verlaten. "Als twee van de grootste militaire machten ter wereld geen veranderingen in de regering kunnen aanbrengen, dan kom ik tot de conclusie dat niets die kan veranderen." Hij valt even stil. "Misschien kan er ooit iets veranderen van binnenuit ons land, maar het probleem is dat het vertrouwen in de regering onder het vriespunt ligt."