Merz, Macron en Trump record-impopulair: welke regeringsleiders zien kiezers nog wel zitten?

Verschillende regeringsleiders zullen schrikken als ze hun eigen populariteitscijfers zien. Of misschien durven ze niet eens te kijken. De Duitse bondskanselier Friedrich Merz bijvoorbeeld. Hij spant de kroon. Uit een peiling van de publieke omroep ARD van 1 oktober blijkt dat slechts 10 procent van de kiezers tevreden of zeer tevreden over hem is. Nog nooit was dat cijfer voor een bondskanselier zo laag.

Slechte scores voor Macron, Trump en Jetten

De Franse president Emmanuel Macron doet het niet veel beter: 17 procent is tevreden over hem. De Spaanse premier Pedro Sánchez scoort niet hoger dan 31 procent en persbureau Reuters peilde vorige week dat 32 procent van de Amerikaanse kiezers tevreden is over Donald Trump, een persoonlijk laagterecord voor hem. 

En ook ons eigen minderheidskabinet kreeg tijdens een peiling rond Prinsjesdag slechts van 1 op de 6 mensen het vertrouwen. Rob Jetten bleef als premier hangen op 29 procent, volgens het RTL Nieuwspanel.

Het verbaast Mariken van der Velden, hoogleraar Politiek en Media aan de VU, niet. "Partijen winnen verkiezingen steeds minder vaak met overmacht. De voorsprong van de CDU van Friedrich Merz was bijvoorbeeld maar klein. En kijk ook naar Nederland. D66 van Rob Jetten was bij de laatste verkiezingen de kleinste grootste partij ooit, met slechts 26 zetels. Dan begin je als nieuwe regeringsleider eigenlijk al meteen met een achterstand."

Minderheid stemt op regeringsleider

"Als je het vertaalt naar een percentage, heeft D66 17 procent van de zetels in de Tweede Kamer in handen. De overgrote meerderheid heeft dus niet op die partij gestemd, ondanks dat ze wel de verkiezingen wonnen. Die mensen zullen sneller ontevreden zijn", zegt Van der Velden. In Duitsland heeft de CDU 33 procent van de zetels en PSOE van de Spaanse premier Pedro Sánchez 35 procent, allebei dus ruim onder de helft. 

"Charisma speelt mee in de populariteit van een politicus, al zegt het ook weer niet alles. Een premier of president kan nog zo charismatisch zijn, als een kiezer zijn of haar beleid niks vindt, dan komt charisma meestal niet aan. Wel zie je dat iemands populariteit tijdens campagnetijd kan toenemen. Er worden dan mooie plannen gepresenteerd die goed aanslaan bij het publiek. Vaak krijgen mensen daar hoop van, waardoor je ziet dat regeringsleiders die net zijn begonnen, populairder zijn dan verderop tijdens hun premier- of presidentschap", zegt Van der Velden.

Burnham populair

Een van die premiers die net is begonnen, is de Britse premier Andy Burnham. En inderdaad, 46 procent van de kiezers denkt positief over hem. Dat is veel hoger dan zijn collega-regeringsleiders en ook een stuk hoger dan zijn voorganger Keir Starmer. Maar dat lijkt niet alleen te maken te hebben met het feit dat hij nieuw is. "Hij komt over als een man van het volk, iemand die beide benen op de grond heeft staan", zegt correspondent Anne Saenen.

"De Britten vonden Keir Starmer stijf en iemand waar je je moeilijk mee kon identificeren. Bij Burnham is dat helemaal anders. Hij houdt van voetbal, zoals veel Britten. En hij spreekt er openlijk over hoe moeilijk hij het heeft met het verlies van zijn vader. Die overleed kortgeleden aan de gevolgen van Alzheimer. Tijdens een partijconferentie onlangs kon hij het tijdens zijn speech niet drooghouden." 

"Ook doet hij het heel goed op social media", zegt Saenen. "Jongeren spreken daardoor opeens over hem. En hij draait niet om de hete brij heen. Vorige week had hij het openlijk over de Brexit, iets wat eerdere premiers niet aandurfden. Hij sluit een terugkeer naar de EU niet uit. Mensen lijken die eerlijkheid te waarderen."

Rally around the flag

"Wat ook goed is voor de populariteit van een regeringsleider, is het fenomeen dat we 'rally around the flag' noemen", zegt hoogleraar Van der Velden. "Dat ontstaat als er een gemeenschappelijke vijand is die je land op welke manier dan ook dreigt aan te vallen en je een premier of president hebt die zich daartegen verzet. Kiezers scharen zich dan achter de regeringsleider."

Dat zie je gebeuren in de twee buurlanden van Amerika. De Canadese premier Mark Carney en de Mexicaanse president Claudia Sheinbaum laten met respectievelijk 66 procent en bijna 75 procent uitzonderlijke populariteitscijfers zien. En daar is één duidelijke reden voor: beide landen grenzen aan hetzelfde, onvoorspelbare Amerika. 

"In Mexico wordt president Sheinbaum geprezen voor haar koelbloedigheid richting president Trump", zegt verslaggever Noord-Amerika Raquel Schilder. "Trump heeft Mexico meermaals beschuldigd van het doorvoeren van drugs naar de VS en het slap optreden tegen drugskartels. Even bestond de vrees dat Amerika militair zou ingrijpen, maar Sheinbaum heeft Trump ervan weten te overtuigen dat ze wel degelijk optreden tegen drugskartels. Mexicanen prijzen Sheinbaums tactiek door de dialoog met Trump aan te gaan."

Canadezen zijn furieus

"In Canada is dat heel anders", zegt Schilder. "Canadezen zijn sinds het presidentschap van Trump, heel erg boos op Amerika. De dreigementen om van Canada Amerika's 51ste staat te maken, de naamsverandering van Lake Ontario en de handelsoorlog zetten kwaad bloed. Premier Carney gaat vol tegen Trump in en heeft een goed verhaal over waarom Canada doet wat het doet."

"Hij sluit geen handelsdeal met Amerika omdat hij vindt dat er geen deal te sluiten valt. Hij draait zich weg en richt zich op andere deals, zoals met de EU. Amerika lijkt vijand nummer 1 voor de Canadezen op dit moment. Ze zijn zo boos, dat ze ook echt vakanties naar Amerika laten schieten. Rally around the flag, en Carney plukt er qua populariteit de vruchten van."

Vraag blijft in hoeverre regeringsleiders zich wat van de cijfers moeten aantrekken. "De premier of president moet worden gezien als een staatsman of -vrouw", zegt hoogleraar Van der Velden. "Iemand die de juiste beslissingen neemt. Daar kunnen en mogen mensen het mee oneens zijn."

De rest een 1?

"In een democratie krijgt nooit iedereen z'n zin. En bovendien: deze cijfers zeggen niets over iemands geschiktheid als premier. Er wordt ook niet gevraagd: 'Wie denk je dat het beter zou doen?' Misschien geven mensen Jetten, Merz en Macron wel een 4 en de rest een 1. Regeringsleiders kunnen nooit iedereen blij maken. Ontevredenheid hoort erbij, het laat juist zien dat de democratie werkt."