NAVO-top in Ankara onder druk: 'Rutte moet grote ongelukken voorkomen'

De belangrijkste taak voor NAVO-baas Mark Rutte komende dagen is dan ook om de eenheid in het bondgenootschap te behouden.

Het is moeilijk om de top in Den Haag van vorig jaar te evenaren, zegt premier Rob Jetten. Die was 'historisch'. De 32 NAVO-landen kwamen overeen om de defensie-uitgaven fors op te krikken, tot 3,5 procent in 2035. "Alle bondgenoten zijn hard aan het werk om de toezeggingen in te vullen", zegt Jetten. "Zodat we meer menskracht en materieel hebben om het bondgenootschap te verdedigen."

Op de top in Ankara zal de balans worden opgemaakt hoe het met die afspraken gaat, zegt Anna van Zoest van de Atlantische Commissie. "Want hoewel de landen in principe tien jaar hebben om tot die nieuwe defensienorm te komen, snapt natuurlijk iedereen dat ze daar nu al naartoe moeten bewegen."

Pijnlijke contrasten

Dan zal duidelijk worden welke landen op de goede weg zijn, en welke nog een tandje moeten bijzetten. Een deel van de NAVO-landen is actief bezig de afspraken om te zetten in extra mensen, spullen en capaciteiten voor defensie, zegt Van Zoest. "Zoals Nederland dat afgelopen week de Defensienota publiceerde, waarin wordt uitgelegd hoe dat doel de komende jaren gehaald zou moeten worden." 

Andere landen zitten nog op hun handen. "Die contrasten kunnen best pijnlijk zijn", zegt Van Zoest. "De Verenigde Staten kijken natuurlijk heel goed naar de achterblijvers." Vooral Spanje kan rekenen op harde kritiek. De Amerikaanse president Donald Trump sneerde onlangs al dat het land geen cent extra uitgeeft, en denkt gratis te kunnen meeliften met landen die dat wel doen.

Rutte probeerde Trump onlangs bij een bezoek aan het Witte Huis nog mild te stemmen door te wijzen op de 'Trump Trillions' die nu extra naar defensie gaan dankzij de Amerikaanse president:

Russische dreiging

Meer geld uitgeven is geen doel op zich, zegt NAVO-baas Mark Rutte. Het is keihard nodig nu de dreiging van met name Rusland steeds groter wordt. Er wordt steeds meer rekening mee gehouden dat de Russische president Vladimir Poetin het bondgenootschap een keer serieus gaat testen. En dan moet de NAVO volgens Rutte klaarstaan 'om elke centimeter van het grondgebied te verdedigen'.

De vraag is hoeveel tijd Europa krijgt om het gat te vullen dat de Amerikanen laten vallen. De snelheid waarmee Amerika stappen terug doet is hoog. "Dat wordt natuurlijk heel spannend", zegt Van Zoest. "Want zijn wij in staat om dat proces van transitie, van het verschuiven van de lasten van Amerika naar Europa, op een ordentelijke manier te doorlopen?"

Relatietherapie

In Turkije zal ook aan relatietherapie moeten worden gedaan, zegt politiek verslaggever Roel Schreinemachers. "Bij Trump zit nog veel chagrijn over het gebrek aan steun van NAVO-landen toen hij hun hulp inriep om de doorvaart van de Straat van Hormuz te herstellen." Voor Trump is het nog steeds onbegrijpelijk dat geen van de bondgenoten te hulp schoot.

"Dat heeft voor een nieuwe deuk gezorgd in de toch al gebutste transatlantische relatie", vervolgt Schreinemachers. "En bij het bezoek van Rutte aan het Witte Huis eind vorige maand werd duidelijk dat het de Amerikaanse president nog steeds dwarszit."

Inmiddels heeft een aantal landen toezeggingen gedaan over bijdragen aan een missie in de Straat van Hormuz. Nederland houdt daarvoor een mijnenjager en marinefregat Zr.Ms. De Ruyter paraat. Maar zolang er geen definitief bestand is, blijft dat bij mooie woorden. 

Het is volgens Van Zoest daarom ook niet ondenkbaar dat Trump tijdens de NAVO-top opnieuw een beroep zal doen op Europese bondgenoten om hulp bij de vrije doorvaart in de Straat van Hormuz.

Defensie heeft in het geheim tientallen pick-uptrucks naar Oekraïne gestuurd. Ze zijn bedoeld voor speciale drone-eenheden van het land, onder meer om Russische aanvallen af te wenden:

Oekraïne

Oekraïne staat ook op deze top weer hoog op de agenda. De Oekraïense president Volodymyr Zelensky is opnieuw uitgenodigd. Zijn rol is de laatste tijd veranderd. "Financiële steun voor Kyiv is voor de komende tijd veiliggesteld. En met gerichte aanvallen op de Russische energie-infrastructuur deelt het land gevoelige klappen uit aan de agressor", aldus Schreinemachers.

"Daarnaast staan westerse landen in de rij om te delen in de technologische kennis die Oekraïne op het slagveld opdoet. Afgelopen weken sloot Zelensky het ene na het andere contract voor gezamenlijke productie van met name drones met andere landen. Zelfs de Amerikanen zijn al in Oekraïne op bezoek geweest om te zien wat ze van de militairen aan het front kunnen leren."

Die realtimekennis over moderne oorlogsvoering maakt Oekraïne een gewilde gesprekspartner. "Het is echt een leverancier en een kenniscentrum over hoe moderne oorlogsvoering eruitziet", zegt Van Zoest. "En hoe de NAVO zich op de toekomst moet voorbereiden."

Succes of flop

Eén succesje heeft Rutte al bereikt voor de top is begonnen. Er is overeenstemming over de slotverklaring, waarin staat dat Oekraïne komend jaar in totaal voor 70 miljard euro aan steun zal krijgen van NAVO-landen, en het jaar daarop ten minste voor hetzelfde bedrag.

"Verder is het de komende dagen Ruttes taak om vooral de eenheid te bewaren", zegt Schreinemachers. "En om te voorkomen dat er grote ongelukken gebeuren." De echte vergadering wordt daarom kort gehouden. En er wordt al druk gespeculeerd over wat er verder is bedacht om het de Amerikaanse president naar de zin te maken.

"De top is geslaagd als alle 32 NAVO-bondgenoten, ook de Verenigde Staten, met elkaar uitstralen dat de eenheid en solidariteit binnen het bondgenootschap nog steeds intact zijn", zegt Van Zoest. En als aan het einde van de top woensdagmiddag duidelijk is dat artikel 5 van het NAVO-verdrag nog fier overeind staat.

Artikel 5 is de afspraak dat als een van de landen wordt aangevallen, de andere bondgenoten met z'n allen terugslaan. "Dat er geen wig is gedreven en dat we bereid zijn de hand voor elkaar in het vuur te steken. Want dat is de kern van waar het om draait bij de NAVO."