Experts pleiten voor openheid over Russische sabotage: 'Gooi alles op tafel'
"Er gebeurt wel veel meer dan dat u weet", zei Yeşilgöz gisteren. Maar wat dat dan is, wilde ze niet zeggen. "Omdat ik daarmee de vijand ook meer inzage geef in wat wij weten en wat we doen. En u snapt dat ik de vijand niet meer informatie wil geven dan strikt noodzakelijk, want die kan hij weer tegen ons gebruiken."
Camera's
De defensieminister gaf zelf het voorbeeld van de verkeerscamera’s die door de Russen waren gehackt om troepenbewegingen te kunnen volgen. Ze liet doorschemeren dat er veel meer van dit soort incidenten zijn, waarmee de overheid niet naar buiten treedt. Volgens de VVD-minister zijn de Nederlandse inlichtingendiensten AIVD en MIVD erg goed in hun werk en weten zij Nederland voor ernstige zaken te behoeden. "Daar staan we echt heel sterk." Bekijk de opmerkingen van Yeşilgöz hier:
De opmerkingen van de minister roepen veel vragen op. Want wat doen de Russen dan in Nederland? En is het niet goed voor de bevolking om dat juist wél te weten?
Rob de Wijk, directeur van de Haagse denktank HCSS, is uitgesproken. "Ik zou zeggen, gooi alles op tafel", roept hij de Nederlandse overheid op. Jelle Postma is directeur van Justice for Prosperity, dat onderzoek doet naar ondermijning van democratieën. Hij weet als oud-medewerker van de AIVD en NCTV wat voor soort sabotage door de Russen wordt gepleegd.
Russische trollenlegers
"Dat is vaak digitaal", zegt Postma. Zoals hacks die de cyberveiligheid bedreigen. Denk daarbij aan de hack van de Nederlandse politie waarmee Russische hackers gegevens van politiemedewerkers buitmaakten. En de Russen zitten achter veel desinformatiecampagnes.
"Russische trollenlegers die destabiliserende stemmen in de maatschappij verder versterken", zegt Postma. Het gaat daarbij om nepnieuwsberichten op sociale media, bijvoorbeeld over asielzoekers die ellende veroorzaken.
Postma wijst op de recente verkiezingen in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt. "De golf manipulatie die over zo'n deelstaat wordt uitgekieperd, is indrukwekkend. Niet alleen ten aanzien van de inhoud – vooral ook het bereik is zorgwekkend. Gelukkig behoren de Nederlandse diensten bij de wereldtop."
Monsterzege radicaal-rechts AfD in Duitse deelstaat, anderen spreken van 'zwarte dag'
Directeur van HCSS Rob de Wijk noemde de desinformatiecampagnes vandaag tijdens een rondetafelgesprek met Tweede Kamerleden 'gewoon sabotage'. "Dat is het saboteren van politieke besluitvorming van landen en tussen landen."
Pro-Russische leuzen
De sabotage gebeurt niet alleen online. Zo werden vorig jaar twee minderjarige Nederlandse jongens door de Russen geronseld om te spioneren. Zij liepen met een 'wifi-sniffer' bij een aantal internationale organisaties in Den Haag, waaronder Europol. "En bij een discussieavond in De Balie in Amsterdam werden pro-Russische leuzen geroepen", memoreert Postma. "De Russen doen dat om het ongemak in de samenleving te vergroten. Er worden zo speldenprikjes uitgedeeld."
Dan zijn er nog de incidenten waarbij aan Russen wordt gedacht, terwijl dat nooit definitief is vastgesteld. "Zoals de brand vorig jaar in de Schipholtunnel rond de NAVO-top in Den Haag en de drones die plots rondvlogen bij militaire vliegvelden."
Opnieuw drones boven vliegbasis Volkel gespot: 'Ze zijn verjaagd'
"Er is heel veel wat we weten, maar ook heel veel wat we niet weten", wil Postma maar zeggen. Het is volgens hem daarom goed dat de overheid met de bevolking deelt wat ze weet over de sabotageacties. "Het is ontzettend belangrijk om in deze tijden van geopolitieke spanning en maatschappelijke onrust het vuurtje niet verder op te stoken. Want je werkt daarmee verdere speculatie in de hand. Maar bovendien ben je angst aan het creëren zonder verder handelingsperspectief van de bevolking. Want zo lijkt er ook voor burgers weinig aan te doen."
Ook Rob de Wijk vindt openheid over sabotagepogingen door vreemde mogendheden erg belangrijk. "Ik ben een groot voorstander van zo veel mogelijk op straat gooien wat er op dit gebied gebeurt." Hij wijst op Duitsland, dat constant het doelwit is van digitale sabotage en waar dat besef ook steeds meer doordringt bij de overheid.
Drie burgers in Duitsland veroordeeld om spionage voor Rusland
De Wijk wil die openheid ook van de Nederlandse overheid. "Om te laten zien dat de inlichtingendiensten goed doorhebben wat er gebeurt. En dat je daar dus ook op kan acteren. Het grote probleem, merk ik vaak, is dat men in de politiek geen angst wil zaaien. Maar het is wel wat het is, op dit ogenblik. En een klein beetje angst kan ook wel helpen om de naïviteit eraf te krijgen, mits je maar een handelingsperspectief hebt."
Drones
Bart van den Berg, onderzoeker veiligheid bij instituut Clingendael, is ook aanwezig bij de hoorzitting in de Tweede Kamer. Hij is het eens met De Wijk en noemt als voorbeeld de talloze drones bij vliegvelden, waarvan nooit duidelijk is geworden wie of wat daarachter zaten. Hij merkte dat dat voorkomt dat er een zinvol gesprek over kan worden gevoerd.
"We zullen een keer feiten nodig hebben om te zeggen: wat vindt hier nu plaats? Als er geen feiten zijn, dan creëren we ook heel veel ruimte voor alternatieve theorieën. Daar maak ik me wel zorgen over."
Van den Berg hoopt op een koerswijziging van het kabinet. "We hebben echt richting en leiderschap nodig. En het is echt wachten tot dat gaat komen."
