Russische drone in Leipzig 'wake-upcall', maar Europa worstelt nog altijd met hoe te reageren
"We zitten in een situatie waar ze in het Engels ook wel naar verwijzen als 'boiling the frog'", zegt Rusland-correspondent Olaf Koens, verwijzend naar deze metafoor. "Als je een kikker in de pan doet en telkens de temperatuur iets hoger draait, dan heeft die kikker niet door dat hij langzaamaan dood gaat. Dat is wat Rusland doet: testen hoe ver ze kunnen gaan, waar de zwaktes zitten en wat de reactie van Europa is."
De drone met onontplofte explosieven in Leipzig is de zoveelste actie van de Russen in Europa. Rusland ontkent nog altijd hierachter te zitten en noemt de beschuldiging van Duitsland een 'ernstige fout'. De Duitse autoriteiten hebben inmiddels twee verdachten in beeld voor het incident.
'Twee verdachten met Russische banden in beeld voor drone-incident Leipzig'
Ook waren er recent explosies bij munitiefabrieken in Italië, Polen en Bulgarije. "Dat is nog niet toegeschreven aan Rusland, maar het is wel aannemelijk dat dit hoort bij de intensivering van de hybride oorlog die Rusland met ons voert", zegt defensiedeskundige Patrick Bolder van Hague Center for Strategic Studies (HCSS)
"We hebben hier in Nederland ook bedrijven die drones voor Oekraïne maken. Het zou me niet verbazen als zij hun beveiliging enorm opschroeven. Doel van Rusland is om zo druk te zetten op de bevolking hier dat we Oekraïne minder gaan steunen." Rusland dreigde ook al dronefabrieken in het Verenigd Koninkrijk aan te vallen, nadat de Britse premier opnieuw steun aan Oekraïne voor raketten toezegde.
Rusland publiceert lijst met 'mogelijke doelen', ook Nederlands bedrijf
"Een oorlog vecht je op allerlei fronten uit en Rusland onderzoekt die allemaal", legt Koens uit. Een hybride aanval is een aanval waarbij een land of andere speler verschillende middelen tegelijk inzet - zoals cyberaanvallen, desinformatie, sabotage en politieke of economische druk - zonder openlijk een oorlog te beginnen.
"Wij denken dat Rusland in oorlog is met Oekraïne en dat wij Oekraïne helpen. Maar in Rusland zien ze dat anders. Zij zeggen: Europa geeft Oekraïne wapens om ons aan te vallen en dus is Rusland ook in oorlog met het Westen." De laatste maanden zet Oekraïne steeds vaker langeafstandsraketten in om doelen diep in Rusland te raken. Er wordt onder andere gericht op distributiecentra van Wildberries. Daarmee beschadigt Kyiv de Russische economie en brengt het de oorlog dichter bij de gewone Rus.
Kenmerk van hybride aanvallen is dat ze vaak net onder de grens van een officiële oorlog blijven, waardoor het lastig is om hard terug te slaan. "Bij dit soort acties is het vaak moeilijk om te bewijzen wie erachter zit. En als je dat niet weet, kun je ook niet straffen", zegt Bolder. "We hebben in Europa de afgelopen decennia geen denkvermogen ontwikkeld voor hoe we hiermee om moeten gaan, dat moet uitgevonden worden. En we zijn bang ervan beticht te worden te escaleren, waardoor we telkens achter de feiten aanlopen."
"Roekeloosheis van Rusland"
Vandaag kwamen de buitenlandministers van de EU-landen bijeen om te overleggen hoe ze moeten reageren. EU-buitenlandchef Kaja Kallas noemt het een 'wake-upcall' voor de landen die tot nu toe dwarsliggen bij het invoeren van verdere sancties. Kallas vindt dat Rusland harder aangepakt moet worden. Meerdere lidstaten, waaronder Nederland, hebben Russische ambassadeurs ontboden.
"We zien dat Rusland met dit soort acties angst wil zaaien, onze eenheid wil verstoren en onze steun aan Oekraïne wil ondermijnen", zei buitenlandminister Tom Berendsen. "We moeten ons weren tegen hybride activiteiten, samen met onze partners in Europa en de NAVO. We zien die toenemen en de risico's daarvan nemen ook toe." Ook premier Jetten reageerde via X en zegt als Europa eensgezind op te trekken tegen dit soort acties.
Von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie zei tijdens een persconferentie: "Europeanen worden geconfronteerd met de harde waarheid dat dit het nieuwe normaal is. We moeten onze verantwoordelijkheid nemen, en dat betekent dat we sneller en beter moeten reageren op de roekeloosheid van Rusland." NAVO Secretaris-generaal Mark Rutte, die naast haar stond, knikte bevestigend en voegde daaraan toe: "Als Rusland denkt dat we door de dreigingen verdeeld zullen raken, of dat we daardoor afzien van onze steun aan Oekraïne, dan vergissen ze zich. Onze eenheid is onwrikbaar."
Geheim bezoek CIA-baas aan Moskou 'om te waarschuwen NAVO niet aan te vallen'
Diplomaten die op het matje worden geroepen, nog meer sancties. Het zijn op het eerste oog niet meteen acties waar Rusland van lijkt te schrikken. Toch lijken dit soort beslissingen voorlopig het enige juiste antwoord. "We moeten in ieder geval iets doen", zegt Bolder. "Niets doen is het uitlokken van een andere daad, want daarmee geef je het signaal aan de Russen dat ze hun gang kunnen gaan. Wat je dan precies wel moet doen, blijft ingewikkeld en gevaarlijk."
Bolder verwijst naar een recent rapport van HCSS waarin diverse mogelijke acties worden genoemd. "Europa zou bijvoorbeeld langdurige afspraken met Oekraïne moeten maken en zich echt moeten committeren. Dan weten de Russen dat het geen zin heeft daar op in te zetten." Ook zou Europa volgens Bolder meer kunnen doen met betrekking tot het in kaart brengen van spionagenetwerken en actief mensen uitzetten, ook als ze nog geen aantoonbaar crimineel feit hebben gepleegd. "En de sancties die er zijn, moeten we beter naleven." Volgen Bolder doet Europa niet onder voor Rusland als het gaat om vaardigheden voor hybride acties, maar zijn we gewoon terughoudend om ons op die manier in een oorlog te begeven.
"Dit is geen voorbode meer", concludeert Koens. "De explosieven op de drone bij Leipzig gingen niet af. We weten niet waarom dat niet gebeurde. Misschien was het een test van de Russen om te waarschuwen, misschien zijn ze incompetent. Maar we moeten dit soort incidenten niet bagatalliseren. Russen zijn ervan overtuigd dat we al in oorlog zijn en wij moeten ons daartegenover zien te verhouden."
