Nieuw plan voor box 3: kleinere spaarders en beleggers ook de klos

1. Wat verandert er?

De manier waarop de Belastingdienst vermogens belast, in de zogeheten box 3. In box 1 wordt belasting geheven over inkomsten uit arbeid, eigen bedrijf of je woning. In box 2 gaat het vooral om de inkomsten van ondernemers, bijvoorbeeld uit de verkoop van aandelen in hun eigen bedrijf. In box 3 gaat het om al het andere vermogen: een tweede huis, aandelen of spaargeld. Hoe dit belast moet worden, is al jaren onderwerp van felle discussie, waarover later iets meer.

In het huidige plan, dat gisteren door premier Rob Jetten (D66) en minister Eelco Heinen (Financiën, VVD) werd gepresenteerd, komt een vermogenswinstbelasting. Het idee is simpel: er moet belasting betaald worden over de winst die mensen uit hun vermogen halen. Denk aan rente op spaargeld, dividend en koerswinst op aandelen, crypto's of obligaties.

Daarbij geldt: de belasting hoeft pas betaald te worden op het moment dat de winst op je bankrekening is gestort. De rente dus, die je jaarlijks krijgt. Of het rendement op aandelen, als je die verkoopt.

In dat laatste voorbehoud zit een hele belangrijke nuance. In eerste instantie was het plan om de belasting te heffen over de papieren winst. Iemand met aandelen ASML - om maar een voorbeeld te noemen - had in dat plan belasting moeten betalen over de forse stijging van het aandeel van de techreus. Ook als die aandelen niet waren verkocht - en de winst dus niet verzilverd.

Het oude plan wankelt al even. In de video hieronder leggen we je uit waarom. De tekst gaat daarna gewoon verder.

2. Wat betekent het voor je portemonnee?

Dat hangt uiteraard van iemands persoonlijke situatie af. Wat wel zeker is, is dat de wijziging gevolgen gaat hebben voor meer portemonnee's dan nu het geval is.

Op dit moment hoef je tot een bedrag van 59.357 euro geen belasting te betalen. Een echtpaar heeft een fiscale vrijstelling van 118.714 euro. Of het nu spaargeld, aandelen of crypto's zijn. 

Met ingang van 2027 wordt dit bedrag, het zogeheten heffingsvrij vermogen, bijna gehalveerd naar 30.846 euro. Voor stellen geldt het dubbele bedrag: 61.692 euro.

Het gevolg daarvan is dat veel meer mensen belasting moeten gaan betalen: in ons land zijn ongeveer 1 miljoen mensen met een vermogen tussen de 20.000 en 100.000 euro.

Vanaf 2028 gaat het systeem helemaal op de schop. Vanaf dat jaar wordt er alleen nog maar gekeken naar de winst. En daarbij is de eerste 1000 euro winst belastingvrij. Dit om te voorkomen dat mensen met een bescheiden spaarrekening belasting moeten gaan betalen over hun rente. Deze was de afgelopen jaren toch al niet zo lucratief. Sterker nog: spaargeld werd door de combinatie van lage rente en hoge inflatie minder waard. 

3. Tot zover de theorie: hoe pakt dit uit in de praktijk?

Iemand met 55.000 euro aan spaargeld betaalt daar dit jaar geen belasting over. Dat verandert bij de belastingaangifte over 2027. Dan moet over het rendement van (55.000 - 30.846 =) 24.154 euro belasting betaald worden. Dat komt neer op zo'n 110 euro belasting - als we uitgaan van 1,28 procent rendement en een belastingtarief van 36 procent.

In 2028 verandert het opnieuw. Stel je zit bij een bank die 2 procent rente geeft. Dat levert met 55.000 euro spaargeld 1100 euro rente op. Daarvan is 100 euro boven het belastingvrije bedrag. Daar ga je 36 procent belasting over betalen: 36 euro.

Dat geldt niet alleen voor rente op spaargeld, maar ook voor uitgekeerd dividend en de winst bij verkoop van aandelen, obligaties en opties. In eerste instantie zal de vermogenswinstbelasting gelden voor 90 procent van al het vermogen dat in box 3 valt. In 2030 zal deze ook gaan gelden voor crypto's en vreemde valuta.

4. Waarom is het ook alweer nodig?

In 2021 oordeelde de Hoge Raad dat de manier waarop de belasting in box 3 tot dan toe werd berekend, niet in de haak was. De fiscus ging uit van fictief rendement: winst die spaarders en beleggers zouden kunnen halen. Die methode ging lang goed, totdat de rente heel laag kwam te staan.

Spaarders moesten hierdoor soms meer belasting betalen dan zij aan rente kregen van de bank. Zij kwamen in verzet. En kregen gelijk bij de rechter. Het kabinet-Rutte III paste de manier van berekenen aan.

Het grote nadeel daaraan is dat beleggers dankzij deze methode weinig belasting betalen. Zeker in verhouding tot de grote winsten die behaald werden dankzij de torenhoge beurskoersen wereldwijd. Dat scheelt de schatkist jaarlijks zo'n 3 miljard euro. Met het nieuwe plan wil het kabinet hiervoor compenseren. 

Onderdeel van dit plan is verder om het belastingtarief in box 2 tijdelijk te verlagen. Dat is het tarief voor ondernemers die winst aan zichzelf willen uitkeren. Door dit voor vier jaar te verlagen, hoopt het minderheidskabinet ondernemers te verleiden om meer geld uit hun bedrijf te halen. Op het moment dat zij dat doen, levert dat belasting op. Maar liefst vier miljard, rekenen Jetten, Heinen en Eerenberg voor.

5. Gaat dit plan echt door?

Dat is de vraag, zoals met alle plannen van het minderheidskabinet. "Vooralsnog is er geen meerderheid", vertelt Irene de Kruif, politiek verslaggever van RTL Nieuws. Weliswaar zijn partijen op rechts (zoals JA21, SGP en BBB) blij met de manier waarop het kabinet dit vraagstuk op wil lossen.

De manier waarop het kabinet het gemis aan inkomsten in de komende jaren wil compenseren, zorgt alleen wel voor ontevredenheid bij meerdere partijen, aldus De Kruif.

Hoe hebben andere landen hun vermogensbelasting eigenlijk geregeld? Beurscommentator Jacob Schoenmaker zette het op een rij in deze video. De tekst gaat daaronder verder. 

Naast de politieke onzekerheid is ook (het gebrek aan) tijd een spannende factor. Het kabinet wil het plan als aanvulling - een zogeheten novelle - op een eerder box 3-wetsvoorstel door het parlement loodsen. Dat voorstel ligt al bij de Eerste Kamer, de Tweede Kamer moet nu echter alsnog goedkeuring geven op het nieuwe plan. 

Zodat de Eerste Kamer er vervolgens in het geheel over kan stemmen. 'Een ambitieus tijdpad', omdat dit voor het einde van het jaar moet gebeuren. Om dit mogelijk te maken, wil het kabinet het aanvullende wetsvoorstel tegelijkertijd met het Belastingplan in de Tweede Kamer laten behandelen. 

Als dat geregeld is, ligt de bal bij belastingplichtigen. Zij moeten hun eigen boekhouding op orde hebben. Want banken hebben al aangegeven geen gegevens te kunnen aanleveren aan de Belastingdienst die deze dan kan meenemen in de vooraf ingevulde aangifte.

En over de fiscus gesproken: die heeft de handen vol aan het wegwerken van achterstallig onderhoud in de ict. Recentelijk meldde staatssecretaris Eerenberg nog dat vijf grote vernieuwingstrajecten op ict-gebied binnen de fiscus vertraging hebben opgelopen.

Bij vakbond FNV en oppositiepartij PRO was het feest vanochtend, nu de bezuinigingen op de sociale zekerheid van de baan zijn. Feest met taart: