NAVO-top in Turkije zorgt voor ongemak: bondgenoot snoert critici de mond

"Er zijn ontwikkelingen in Turkije die in Nederland tot zorgen leiden", zegt premier Rob Jetten afgelopen vrijdag nog over het gedrag van de Turkse overheid onder president Erdogan. Volgens Jetten spreekt het kabinet het land daar ook geregeld op aan. Maar benadrukt diezelfde Jetten ook: "Deze week staat wel echt in het teken van de NAVO-top."

Reactie NAVO-baas Rutte

In Ankara zelf wordt ook secretaris-generaal van de NAVO Mark Rutte vanmiddag een dag voor het begin van de top gevraagd of Turkije een goede plek is om een bijeenkomst te houden, aangezien Erdogan critici de mond snoert. Rutte neemt de tijd om te vertellen dat het in een democratie belangrijk is dat de pers zijn werk in vrijheid kan doen en dat demonstreren ook mogelijk moet zijn. Maar een echt antwoord komt er niet.

Op de top in de Turkse hoofdstad Ankara komen morgen en overmorgen de leiders van de 32 NAVO-lidstaten bijeen. Onder hen de Amerikaanse president Trump, de Franse president Macron, de Italiaanse premier Meloni en ook de Nederlandse premier Jetten.

Trump zei vorige week dat hij vooral naar de NAVO-top afreist omdat Erdogan de gastheer is. De twee kunnen het goed met elkaar vinden. Volgens Trump heeft Erdogan hem nog nooit teleurgesteld.

Toch denken ze daar in veel Europese hoofdsteden anders over het gastheerschap van Turkije. Dat komt doordat president Erdogan het niet zo nauw neemt met democratische waarden én internationale politieke afspraken, zegt geopolitiek analist Michel Don Michaloliákos van het Haagsch Instituut GeopolitiekNu.

Populaire burgemeester opgepakt

Hij wijst op de arrestatie van de populaire burgemeester van Istanbul, Ekrem Imamoglu. De CHP-politicus is een politiek tegenstander van Erdogan van de AK-partij en werd in maart vorig jaar opgepakt. Sindsdien zit hij in de gevangenis op verdenking van corruptie. Volgens Turkse en internationale waarnemers is er sprake van een schijnproces, bedoeld om het hem onmogelijk te maken Erdogan uit te dagen bij de volgende presidentsverkiezingen.

Ook RTL Nieuws-verslaggever Floor Brands wijst op het anti-democratische gedrag van Erdogan. "Je ziet dat Erdogan de afgelopen jaren de macht stevig naar zich heeft toegetrokken. Hij heeft een presidentieel systeem geïntroduceerd, is de president en hij heeft de touwtjes stevig in handen." Om vervolgens de mensenrechten in het land te onderdrukken. "Kritische journalisten wordt het werken onmogelijk gemaakt, minderheden zoals de Koerden en LHBTI-plussers worden onderdrukt, net als de oppositie, en het demonstratierecht wordt ingeperkt."

De aanpak van kritische journalisten door Erdogan werd ook nog eens pijnlijk duidelijk toen vorige week bekend werd dat Turkse journalisten van oppositiemedia of onafhankelijke journalisten door de Turkse regering geen toegangsbewijs kregen om verslag te doen van de NAVO-top. Dat leidde tot internationale verontwaardiging. 

En dat niet alleen. Een woordvoerder van de NAVO liet in het openbaar weten dat het heel belangrijk is dat media aanwezig kunnen zijn bij de bijeenkomst. De NAVO zou daarover contact hebben gelegd met de Turkse regering, stond in het statement. Na deze openlijke druk van de NAVO kregen de meeste journalisten alsnog hun accreditatie.

En ook in het oog springt het besluit van de autoriteiten om vanaf 28 juni tot na de top elke demonstratie in Ankara te verbieden.

Honderden arrestaties

Dat laatste is een regelmatig toegepaste methode in Turkije. Verslaggever Brands ziet in Istanbul regelmatig dat de politie voorkomt dat er wordt gedemonstreerd, zoals op de Dag van de Arbeid, maar ook op de Pride Week. "Tijdens de Pride in Istanbul werden veel LHBTI-plus X-accounts platgelegd. Onder het mom van nationale veiligheid", aldus Brands.

Naast het verbieden van elk protest rond de top, werden er ook nog honderden mensen opgepakt in Ankara. Volgens het regime terroristen, maar het zou gaan om critici van Erdogan, zoals activisten, journalisten, academici en advocaten.

De onderliggende reden is dat Erdogan kritiek op zijn beleid wil voorkomen, zegt Brands. "Het is nog maar de vraag hoe groot de populariteit van Erdogan is. Want het gaat economisch helemaal niet goed met Turkije. De inflatie is torenhoog en het leven is erg duur geworden. Hij wil alle kritiek daarop de mond snoeren en zo zijn macht proberen te houden." En daarbij helpt het ook dat hij de staatsman kan spelen op het internationale toneel, mét een belangrijke rol voor Turkije.

Op dit moment hoor je daar van andere landen weinig woede of verontwaardiging over, zegt Michaloliákos. "Europese landen knijpen nu een oogje dicht over het gedrag van Erdogan, die bezig is met een autoritaire machtsgreep", zegt de analist. "Er zijn door Erdogan de afgelopen tijd meerdere belangrijke oppositieleiders opgesloten. De keel van de democratie wordt in het land dichtgeknepen."

Eerdere kritiek op Turkije

Dat was enkele jaren geleden nog wel anders, toen andere landen zoals Nederland er geen probleem mee hadden om Turkije te wijzen op het schenden van mensenrechten. Die stilte is volgens de analist onder meer het gevolg van de verwijdering tussen de Verenigde Staten en Europa. Amerika trekt zich militair terug uit Europa en richt de blik op Azië.

Europa heeft Turkije nu hard nodig, zegt verslaggever Brands. "Ze laten het allemaal gebeuren omdat ze Turkije nodig hebben. Het land is in NAVO-verband echt belangrijk geworden." Dat komt door de militaire macht van de Turken, maar ook vanwege de geografische ligging. "Het ligt tussen Europa en het Midden-Oosten, waar een oorlog wordt uitgevochten, en aan de Zwarte Zee net als Oekraïne en Rusland. Turkije wil daar ook graag de stabiele factor zijn. Als een spin in het web."

"Turkije is natuurlijk een van de grootste bondgenoten binnen de NAVO met ook een erg sterk leger", Zegt premier Jetten. "Het speelt een belangrijke rol in deze militaire samenwerking."

Ook de kritiek op het internationale gedrag van Turkije verdwijnt, zoals over het conflict met Griekenland over Cyprus. Het eiland is verdeeld in twee delen, waarvan alleen het Griekse deel internationaal wordt erkend. "Turkije erkent soevereine rechten van Griekse eilanden niet", zegt Michaloliákos. Het conflict over territoriale wateren is recent weer aan het oplaaien.

En dan is er nog de Turkse opstelling tegenover Rusland. Want hoewel Turkije Oekraïne steunt in de oorlog tegen Rusland, zijn er geen sancties tegen het land van Poetin. Turkije handelt gewoon met Rusland. Wat voor de Russen een belangrijke economische levenslijn is.

Verkiezingen

De aanpak van de concurrerende politieke partijen in Turkije gaat ondertussen door, zegt Michaloliákos. En dat gaat nog wel even duren. Want het draait allemaal om de verkiezingen in 2028. Die waarschijnlijk worden vervroegd, zodat Erdogan daardoor nog een keer kan meedoen, denkt de geopolitieke expert, en die hij dan hoopt te winnen.

Om dat doel te bereiken zal Erdogan dus ook de NAVO-top gebruiken, zegt Michaloliákos. "Dáár zit het ongemak van de NAVO-landen."

De arrestatie van de burgemeester van Istanbul vorig jaar leidde toen tot massale protesten. Honderdduizenden mensen gingen de straat op om te protesteren tegen de arrestatie van burgemeester Ekrem Imamoglu, bekijk dat hier: